ජලනන්දන පිරිත දේශනා කිරිමට මුල් වූ අතීත කතාව හා ජලනන්දන පිරිතේ භාවිතය.
දිනක් ආනන්ද හිමියන් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කරන අතරතුර දැඩි පිපාසයක් ඇති වී, ළිඳකින් දිය ඇදමින් සිටි තරුණියකගෙන් පැන් ස්වල්පයක් ඉල්ලා සිටියහ. ඇය තමා “සැඩොල්” (එකල කුල ක්රමයට අනුව පහත් යැයි සම්මත) කුලයේ අයෙකු බවත්, තමා දෙන පැන් වැළඳීම උන්වහන්සේට සුදුසු නැති බවත් පැවසුවාය. එවිට ආනන්ද හිමියන් වදාළේ:
“නැගනිය, මා ඇසුවේ ඔබේ කුලය නොව බොන්නට පැන් ස්වල්පයකි” මෙම කරුණාවන්ත වදනින් පැහැදුණු ඇය ආනන්ද හිමියන් කෙරෙහි දැඩි සෙනෙහසක් ඇති කරගත්තාය.
මන්ත්ර බලයෙන් වසඟ කිරීම
ආනන්ද හිමියන් කෙරෙහි ඇති වූ ආලය නිසා ඇය සිය මව වූ *මාතංගී* නම් යක්ෂණිය (මන්ත්ර බලය දත් කාන්තාව) ලවා ආනන්ද හිමියන්ව වසඟ කර තමා වෙත ගෙන්වා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියාය. මව විසින් ප්රබල මන්ත්රයක් (මෙය ඇතැම් තැනක ‘ජලනන්දන’ මන්ත්රයේ අහිතකර පාර්ශවය ලෙසද සැලකේ) භාවිතා කර ආනන්ද හිමියන්ගේ සිත අවුල් කර තරුණිය සිටි නිවස දෙසට ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කළාය.
බුදුරදුන්ගේ මැදිහත්වීම සහ පිරිතේ උපත
ආනන්ද හිමියන් මෙම මන්ත්ර බලයට හසුවී තමා පාලනය කරගත නොහැකිව පීඩා විඳින විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම දිවැසින් ඒ බව දැක, එම මන්ත්ර බලය බිඳ දැමීමට ප්රබල පිරිත් දේශනාවක් වදාළ සේක.
* බුදුරදුන් වදාළ එම ආරක්ෂක බලය හමුවේ මාතංගීගේ මන්ත්ර බලය බිඳී ගිය අතර ආනන්ද හිමියන් නිදහස් විය.
* පසුව මෙම තරුණිය ද බුදුරදුන් හමුවට ගොස් දහම් අසා සෝවාන් වී මෙහෙණි සසුනට ඇතුළත් වූවාය.
ජලනන්දන පිරිතට ඇති ගැලපීම
ජලනන්දන පිරිතේ අන්තර්ගතය සැකසී ඇත්තේ මෙවැනි *ස්ත්රී බන්ධන, මන්ත්ර බලපෑම් සහ වශී ගුරුකම්* බිඳ දැමීමේ ශක්තිය මුල් කරගෙනය.
බන්ධන කැපීම: තරුණියගේ මව කළ බන්ධනය බුදු බලයෙන් කැපී ගියා සේ, ඕනෑම නපුරු බන්ධනයක් කැපීමට මෙම පිරිත සමත් බව විශ්වාස කෙරේ.
පිරිත් පැන්:ආනන්ද හිමියන් පැන් ඉල්ලීමෙන් ආරම්භ වූ මෙම සිදුවීම නිසා, අදටත් ජලනන්දන පිරිතෙන් පැන් මතුරා ඉසීම ප්රධානම ශාන්තිකර්මය වී ඇත.
කෙටියෙන් කිවහොත්, සැඩොල් කාන්තාවකගේ මන්ත්ර බන්ධනයට හසු වූ ආනන්ද හිමියන් ඉන් මුදවා ගැනීමට භාවිතා කළ උත්තරීතර බලය “ජලනන්දන පිරිත” තුළ ගැබ්ව පවතින බව ශාස්ත්රීය විශ්වාසයයි.